Beleid kardinaal Eijk: "De verwoesting van een bisdom"?

Oproep tot steun aan het 2e Professorenmanifest

Onder de titel "Over het voortbestaan van lokale geloofsgmeenschappen in het aartsbisdom Utrecht" heeft de initiatiefgroep Professorenmanifest een 2e manifest uitgebracht. Dit manifest is, evenals de recente  publicatie van Jozef Wissink onder bovenstaande titel, een aanklacht tegen het catastrofale beleid van kardinaal Eijk en een fel pleidooi voor het stimuleren in plaats van het opheffen van lokale geloofsgemeenschappen.


In april 2013 hebben 80 hoogleraren, bestuurders en religieuzen hun Professorenmanifest uitgebracht. Daarin werd er bij de bisschoppen voor gepleit om als antwoord op het probleem van steeds minder priesters en gelovigen, in plaats van hun kerksluitings- en centralisatiebeleid, het behoud en de (re)vitalisering van lokale geloofsgemeenschappen tot uitgangspunt van hun beleid te maken. Zij hebben nu een tweede Professorenmanifest uitgebracht dat zich primair richt op het aartsbisdom Utrecht omdat daar de catastrofale gevolgen van het centralisatiebeleid onmiskenbaar duidelijk beginnen te worden.

Beleid en toekomstvisie van kardinaal Eijk
In een brief aan de parochies van 23 november 2014 motiveert kardinaal Eijk zijn beleid en schetst de door hem verwachte situatie over ruim 10 jaar: minder dan 20 parochies, elk met nog 1 parochiekerk.

In 2011 werd de fusie afgerond van 326 parochies in 48 fusieparochies. Inmiddels zijn ruim 30 fusiepastoors niet meer in functie, hun fusieparochies zijn toegevoegd aan die van de resterende pastoors. Dat betekent dat het einddoel van de kardinaal in dit opzicht nu al bijna is bereikt.

Consequenties van dit beleid
Elke parochie bestaat over 10 jaar uit 16 à 20 oorspronkelijke parochies, onder één pastoor, één parochiebestuur en één team van ca. 3 pastores; deze teams bestaan dan nog uit priester(s) en onbezoldigde diaken(s); er zijn geen bezoldigde diakens en pastoraal werkers meer in dienst, vrouwen zijn dan geheel uit het pastoraat verdwenen.

Per parochie blijft nog 1 kerkgebouw over(het eucharistisch centrum), meer dan 300 kerken zijn gesloten; vanwege het bisschoppelijk verbod op reguliere vieringen na aangekondigde kerksluitingen betekent dit tevens het einde van ruim 300 lokale geloofsgemeenschappen.

De bij bisschoppelijk decreet aangewezen eucharistische centra bevinden zich meestal in de steden en zijn vaak de grootste en duurste kerken in de parochies; bijna alle kerken in dorpen zullen dus gesloten zijn, wat een “religieuze ontvolking” van het platteland tot gevolg zal hebben omdat bij gedwongen sluitingen in de praktijk blijkt dat minder dan 10% van de gelovigen bereid is over te stappen naar het eucharistisch centrum.

Een team van gemiddeld 3 pastores zal de zorg krijgen over een verwacht aantal van bijna 40.000 geregistreerde katholieken per parochie, er wordt afscheid genomen van zo’n 50.000 vrijwilligers, waarvan ca. 20.000 koorleden, en meer dan 600 koren; nog maar een fractie van alle gelovigen zal nog ter kerke gaan, het overgrote deel heeft zich van “het instituut RK-kerk” afgekeerd; wat overblijft is, wat al genoemd wordt, een “heilige restkerk”.

Toenemend verzet
Het sluitings/centralisatiebeleid leidt tot heftige emoties bij de betrokken gelovigen, vooral als ondanks steekhoudende bezwaren en aangedragen alternatieven hun kerk gesloten wordt, vieringen in hun eigen gemeenschap verboden worden en ze doorverwezen worden naar het eucharistisch centrum; een groeiend aantal lokale geloofsgemeenschappen weigert in te stemmen met de aangekondigde kerksluiting en overweegt een beroepsprocedure bij het Vaticaan tegen de gedwongen sluiting.

Onbestuurbare fusieconglomeraten
Een onoverkomelijk probleem vormt het groeiend gebrek aan geschikte pastoors voor een fusieparochie: meer dan 30 van de oorspronkelijk 48 fusiepastoors zijn inmiddels niet meer in functie. Hetzelfde geldt voor parochiebesturen die een toenemende kloof ervaren met hun gelovigen en geconfronteerd worden met heftige emotionele reacties. Wat doet de kardinaal als er nog meer bestuursleden en pastoors zich realiseren dat ze bestuurlijk voor een onmogelijke taak zijn gesteld en afhaken omdat ze de steeds verder oplopende spanning niet langer aankunnen?

Het alternatief: missionaire lokale geloofsgemeenschappen
Als alternatief pleiten wij voor een beleid gericht op het stimuleren in plaats van opheffen van lokale geloofsgemeenschappen, met een grote inbreng van goed opgeleide leken(voorgangers), die de bouwstenen vormen van de kerk en priesters die langs de hun toevertrouwde gemeenschappen trekken. Bij een dergelijk beleid zullen meer gelovigen de kerk trouw blijven en wellicht zelfs meer dan in het verleden financieel willen bijdragen; er behoeven dan ook minder kerken gesloten te worden.

Steun van alle kanten
Een beleid gericht op het behoud van lokale geloofsgemeenschappen ondervindt krachtige steun van:
-         Paus Franciscus die voortdurend het belang benadrukt van lokale gemeenschappen en van de priesters die naar de mensen toegaan en niet omgekeerd
-         groeperingen van religieuzen die hiervoor pleiten met de verwijzing naar een groot deel van de wereldkerk dat op deze wijze is georganiseerd
-         verschillende collega-bisschoppen van kardinaal Eijk die steeds duidelijker afstand nemen van diens beleid
-         Jozef Wissink,emeritus-hoogleraar theologie die hiervoor pleit in zijn recente publicatie: “De verwoesting van een bisdom: het masterplan van kardinaal Eijk”. Deze publicatie ontmoet alom grote bijval
Het 2e professorenmanifest is in eerste instantie gestuurd naar de kardinaal en de parochiebesturen van het aartsbisdom met een uitnodiging om in overleg te gaan.

Verder is het gestuurd naar:
-         alle Nederlandse bisschoppen
-         de nuntius en het Vaticaan
-         aan de adressenbestanden van het professorenmanifest en Bezield Verband Utrecht

Klik hier voor de tekst van het volledige rapport
Klik hier voor een steunbetuiging aan 2e professorenmanifest